Ngày 15/6, Bộ Hành chính và An toàn Hàn Quốc đã mở rộng ngôn ngữ hỗ trợ của ứng dụng an toàn thảm họa dành cho người nước ngoài "Emergency Ready App" từ 3 lên 22 ngôn ngữ. Ngoài tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Nhật hiện có, ứng dụng bổ sung tiếng Nga, tiếng Nepal, tiếng Ả Rập và một số ngôn ngữ khác. Bộ cho biết nhờ lần cải tiến này, khoảng 97% trong số khoảng 2,87 triệu người nước ngoài cư trú tại Hàn Quốc có thể nhận thông tin thảm họa và an toàn bằng ngôn ngữ mình sử dụng.
Tính đến ngày 21/9, ba tháng sau khi cải tiến, trang giới thiệu "An toàn Didimdol" trên website của Bộ vẫn ghi rằng nếu cài đặt ứng dụng này, người dùng có thể xem thông tin thảm họa và an toàn bằng tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Nhật. Website của thành phố Suwon cũng giữ nguyên nội dung tương tự.
Nội dung này cũng được chuyển nguyên sang các nguồn thông tin tư nhân. Seoulstart, một trang thông tin đời sống dành cho người nước ngoài, cho biết hướng dẫn về tin nhắn thảm họa cập nhật vào tháng 8 đã được đối chiếu với 13 tài liệu gốc, nhưng vẫn ghi ngôn ngữ cung cấp thông tin của ứng dụng là tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Nhật. Nguồn mà trang này trích dẫn là website của Bộ.
Tin nhắn thảm họa tự động vẫn bằng tiếng Hàn
Con số 97% là tỷ lệ người có thể nhận thông tin nếu cài đặt ứng dụng. Dịch vụ đa ngôn ngữ của Emergency Ready App chỉ hoạt động khi người dùng tải ứng dụng về và chọn ngôn ngữ.
Tin nhắn thảm họa tự động gửi đến điện thoại không cài ứng dụng có nội dung mặc định bằng tiếng Hàn. Từ tháng 2/2024, Bộ chỉ ghi kèm bằng tiếng Anh một số từ khóa chính như loại thảm họa, ví dụ "Động đất (Earthquake)", "Mưa lớn (Heavy rain)", và chỉ áp dụng cho tin nhắn thảm họa nguy cấp và khẩn cấp có kèm chuông báo động. Tin nhắn hướng dẫn an toàn không có chuông báo thì ngay cả những từ này cũng không có.
Khi đó, Bộ giải thích lý do không gửi toàn bộ nội dung bằng hai ngôn ngữ là do giới hạn số ký tự của tin nhắn ngắn và có khiếu nại về việc gửi quá nhiều tin nhắn thảm họa. Sau đó, tại hội đồng điều hành phát tin nhắn thảm họa vào tháng 2/2025, Bộ công bố sẽ tăng giới hạn ký tự từ 90 lên 157, thí điểm tại một số địa phương trong năm đó và mở rộng ra toàn quốc trong năm nay. Giới hạn ký tự đang được nới lỏng, nhưng phần ngoại ngữ trong tin nhắn tự động vẫn chỉ dừng ở vài từ khóa tiếng Anh.
Mức sử dụng 1345 chênh lệch lớn giữa các ngôn ngữ
Báo Korea Multicultural News đã phân tích số liệu tư vấn của Trung tâm Hỗ trợ Tổng hợp cho Người nước ngoài (1345) do Bộ Tư pháp công khai trên Cổng dữ liệu công. 1345 là kênh tư vấn do Bộ Tư pháp vận hành theo Luật cơ bản về đối xử với người nước ngoài cư trú tại Hàn Quốc, tư vấn bằng 20 ngôn ngữ kể cả tiếng Hàn. Đây không phải kênh chuyên về thảm họa, nhưng là dữ liệu công khai cho phép xác định mức sử dụng thực tế của dịch vụ công đa ngôn ngữ theo từng ngôn ngữ.
Năm ngoái, tổng số cuộc gọi được kết nối với tư vấn viên 1345 là 3.070.601. Báo đã so sánh con số này với số người nước ngoài cư trú theo quốc tịch vào cuối năm ngoái do Bộ Tư pháp thống kê.
Số cuộc tư vấn bằng tiếng Việt là 179.163, so với 337.183 người Việt Nam cư trú thì cứ 1,9 người có 1 cuộc. Tiếng Trung có 282.816 cuộc, tính theo 980.670 người Trung Quốc cư trú thì cứ 3,5 người có 1 cuộc. Tiếng Thái chỉ có 6.427 cuộc, tính theo 169.848 người Thái Lan cư trú thì cứ 26,4 người mới có 1 cuộc. Thái Lan đứng thứ tư về số người nước ngoài cư trú theo quốc tịch, nhưng mức sử dụng tư vấn tính trên đầu người chỉ bằng khoảng 1/14 so với Việt Nam.
So với năm 2024, số cuộc tư vấn bằng tiếng Urdu (82,7%), tiếng Khmer (67,7%), tiếng Sinhala (63,5%), tiếng Myanmar (55,5%) và tiếng Nepal (52,4%) tăng mạnh. Tiếng Nga giảm 43,6%, tiếng Trung giảm 18,6%, và tiếng Thái cũng giảm 1,5%.
Không thể hiểu ngay những con số này là mức độ tiếp cận thông tin theo từng ngôn ngữ. Số cuộc tư vấn thay đổi tùy theo cơ cấu tư cách lưu trú, nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính và thời gian cư trú. Người mang quốc tịch Trung Quốc cũng bao gồm người Trung Quốc gốc Hàn nói tiếng Hàn. Dữ liệu này cũng không xác định được nguyên nhân số cuộc tư vấn tiếng Nga và tiếng Trung giảm.
Có phiên dịch tiếng Thái nhưng người dân nghĩ là không có
Anh/chị A (giấu tên), một người Thái được báo phỏng vấn, từng làm công việc phiên dịch và biên dịch tại một cơ quan liên quan đến đa văn hóa. A cho biết mình biết đến 1345 nhờ công việc đó. Theo A, phần lớn người Thái sống ở Hàn Quốc cảm thấy ngại khi gọi điện cho cơ quan nhà nước, và lý do là ngôn ngữ. A nói nhiều người cảm thấy khó có được phiên dịch tiếng Thái.
1345 có tư vấn bằng tiếng Thái. Cục Lãnh sự Bộ Ngoại giao Thái Lan cũng vào tháng 2/2023, khi hướng dẫn công dân Thái cư trú không hợp pháp tại Hàn Quốc tự nguyện xuất cảnh, đã giới thiệu 1345 là nơi liên hệ và cho biết có phiên dịch tiếng Thái.
Truyền thông Thái Lan cũng có câu chuyện tương tự. Đài truyền hình Ch3 của Thái Lan, khi đưa tin về một người làm dịch vụ gọi điện tố giác thay người khác với cơ quan xuất nhập cảnh Hàn Quốc, đã dẫn lời người này rằng người Thái ở Hàn Quốc ngại tự gọi 1345 vì sợ không giao tiếp được.
Hình thức cư trú cũng khác. Theo báo cáo thống kê hằng tháng về xuất nhập cảnh và chính sách người nước ngoài của Bộ Tư pháp, tính đến cuối tháng 7 năm nay có 156.798 người Thái cư trú tại Hàn Quốc, trong đó 70,4%, tức 110.382 người, là người nước ngoài lưu trú ngắn hạn. Theo số liệu mới nhất được công bố theo quốc tịch, tính đến cuối tháng 10/2024, Cục Xuất nhập cảnh Seoul của Bộ Tư pháp cho biết trong 190.171 người Thái cư trú tại Hàn Quốc có 74%, tức 140.122 người, ở trạng thái không đăng ký. Tổng số người nước ngoài cư trú không đăng ký tính đến cuối tháng 7 năm nay là 344.999 người, giảm 7,8% so với một năm trước.
Một nghiên cứu thực địa đăng trên trang The101.world của Thái Lan năm 2023 chỉ ra nguyên nhân khiến người Thái cư trú không đăng ký tại Hàn Quốc là do hạn ngạch nhân lực của Chế độ cấp phép lao động (EPS) không đủ và thói quen tuyển dụng làm ngơ trước tình trạng này.
Tuy nhiên, lý do mà A đưa ra không phải là tư cách lưu trú mà là ngôn ngữ.
Công bố một số điện thoại, số tố cáo tăng gấp 6 lần
Ví dụ về việc cách thông báo làm thay đổi mức sử dụng có ngay trong 1345. Ngày 27/5, Bộ Tư pháp đã lập số điện thoại riêng để tố cáo vi phạm nhân quyền đối với người nước ngoài tại 1345. Khi gọi 1345 và bấm phím 1, người gọi sẽ được kết nối ngay với tư vấn viên nói 20 ngôn ngữ.
Theo Bộ Tư pháp, số tố cáo vi phạm nhân quyền trung bình mỗi tháng đã tăng từ 22 vụ trước khi lập số riêng lên 142 vụ sau đó, gấp hơn 6 lần.
"Tiếng Nhật dễ hiểu" của Nhật Bản
Sau trận động đất lớn Hanshin-Awaji năm 1995, các khảo sát cho thấy cư dân nước ngoài gặp khó khăn khi hiểu thông tin về nơi sơ tán và đời sống. Từ đó, Nhật Bản đưa vào sử dụng "Tiếng Nhật dễ hiểu" (yasashii nihongo). Thay vì tăng thêm bản dịch sang ngoại ngữ, cách làm này viết lại văn bản gốc bằng từ ngữ đơn giản. Ví dụ, "dư chấn" được viết là "trận động đất đến sau", "xe cấp nước" được viết là "xe chở nước".
Số người nước ngoài cư trú tại Hàn Quốc vào cuối năm ngoái là 2.783.247 người, tăng 5,0% trong một năm, và đến cuối tháng 7 năm nay đạt 2.903.463 người, vượt mốc 2,9 triệu. Cơ cấu quốc tịch cũng tiếp tục đa dạng hơn.
Trước hết phải sửa hướng dẫn trên website chính phủ
Emergency Ready App với 22 ngôn ngữ và dịch vụ tư vấn 1345 với 20 ngôn ngữ đều đã được vận hành. Ví dụ về số điện thoại tố cáo vi phạm nhân quyền của 1345 đã cho thấy nếu người dân không biết đến dịch vụ thì dịch vụ sẽ không được sử dụng.
Việc có thể làm ngay là sửa hướng dẫn trên website chính phủ cho đúng với nội dung cải tiến. Tiếp theo, cần thông báo về các dịch vụ này qua truyền thông tiếng mẹ đẻ và cộng đồng, nơi người nhập cư thực sự tiếp nhận thông tin. Với những trường hợp như người nói tiếng Thái, dù có phiên dịch nhưng lại nghĩ là không có, điểm khởi đầu là cho họ biết rằng họ có thể được tư vấn bằng tiếng Thái.
[AD] Quỹ Xúc tiến Báo chí Hàn Quốc (한국언론진흥재단)
