Năm ngoái, số bệnh nhân nước ngoài đến Hàn Quốc khám chữa bệnh đạt 2,01 triệu người, lần đầu tiên vượt mốc 2 triệu. Đây là con số cao nhất kể từ khi bắt đầu thống kê năm 2009. Nhưng với người nhập cư đang sống tại Hàn Quốc, chuyện đi khám bệnh lại khác.

 

Theo Khảo sát tình hình cư trú và việc làm của người nhập cư năm 2024 của Cục Thống kê Hàn Quốc, khoảng 6% người nhập cư tại Hàn Quốc đã bị ốm trong một năm qua nhưng không thể đến bệnh viện. Trong số đó, 38,7% cho biết lý do là khó khăn trong giao tiếp.

 

Nhiều kênh, nhưng chỉ mở vào ban ngày ngày thường

 

Không phải là không có chế độ. Trung tâm Hỗ trợ Tổng hợp cho Người nước ngoài (1345) của Bộ Tư pháp tư vấn bằng 20 ngôn ngữ kể cả tiếng Hàn, và hỗ trợ phiên dịch ba bên khi cơ quan hành chính, cơ quan công xử lý công việc liên quan đến người nước ngoài. Tổng đài Danuri (1577-1366) tư vấn bằng 15 ngôn ngữ và vận hành dịch vụ gọi ba bên kết nối với bệnh viện, cảnh sát, ngân hàng và trường học.

 

Các Trung tâm Gia đình trên toàn quốc có bố trí nhân viên hỗ trợ phiên dịch, biên dịch để giúp phiên dịch tại bệnh viện, đồn cảnh sát, trường học và cơ quan hành chính. Tháng 5 năm ngoái, TP. Seoul thành lập "Đoàn hỗ trợ phiên dịch y tế Donghaeng" và bắt đầu dịch vụ phiên dịch đi cùng đến bệnh viện bằng 10 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Thái. Bệnh viện Icheon thuộc Viện Y tế tỉnh Gyeonggi cũng thông báo có phiên dịch 9 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Thái và tiếng Việt.

 

 

Vấn đề nằm ở thời gian và điều kiện. 1345 hoạt động từ 9h đến 22h các ngày thường, nhưng sau 18h chỉ có tư vấn bằng tiếng Hàn, tiếng Anh và tiếng Trung. Vào buổi tối ngày thường không thể nhận tư vấn bằng tiếng Việt hay tiếng Thái, và không có thông báo về hoạt động cuối tuần.

 

Điều kiện sử dụng dịch vụ phiên dịch y tế mà TP. Seoul công bố là đăng ký trước ngày khám 3 ngày, sử dụng từ 9h đến 18h ngày thường, tối đa 4 giờ mỗi lần và 4 lần mỗi năm. Dịch vụ phiên dịch tận nơi do người nhập cư kết hôn đảm nhận, được Trung tâm Gia đình TP. Yeoju, tỉnh Gyeonggi bắt đầu thí điểm trong tháng này, cũng có điều kiện là ban ngày ngày thường, tối đa 3 giờ, đăng ký trước 3 ngày. Dịch vụ có thể kết thúc sớm nếu hết ngân sách.

 

Phiên dịch ba bên của 1345 là dịch vụ mà cán bộ phụ trách có thể kết nối để sử dụng khi không giao tiếp được tại trung tâm hành chính phường hoặc quầy xuất nhập cảnh. Người dùng phải biết dịch vụ này tồn tại và yêu cầu thì dịch vụ mới được sử dụng.

 

Kết quả phân tích số liệu tư vấn 1345 được công khai trên Cổng dữ liệu công cho thấy năm ngoái, mục hướng dẫn "Luật sư làng dành cho người nước ngoài" được chọn tổng cộng 49.705 lần. Luật sư làng là chế độ của Bộ Tư pháp kết nối người nước ngoài với dịch vụ tư vấn pháp lý miễn phí. Tiếng Việt có 5.928 lần, tương đương 17,6 lần trên 1.000 người quốc tịch Việt Nam cư trú tại Hàn Quốc; tiếng Thái có 341 lần, tương đương 2,0 lần trên 1.000 người. Đây là cùng xu hướng với chênh lệch về số cuộc gọi kết nối tư vấn viên đã được xác nhận ở bài ①.

 

 

Với người nhập cư làm việc vào ban ngày ngày thường, dịch vụ phiên dịch chỉ mở vào ban ngày ngày thường rất khó sử dụng.

 

Anh/chị A, người Thái Lan, từng làm công việc phiên dịch, biên dịch tại một cơ quan liên quan đến đa văn hóa. A cho biết mình biết Trung tâm Gia đình có nhân viên phiên dịch nhưng trên thực tế ít khi sử dụng. Theo A, giờ hoạt động cố định, bản thân cũng có công việc nên khó sắp xếp thời gian cho khớp.

 

Gia đình lấp chỗ trống

 

Khi khó sử dụng phiên dịch công, người ta dựa vào gia đình. A cho biết trong số những người xung quanh, ở các gia đình có con, trường hợp con cái làm phiên dịch khá nhiều. Những đứa trẻ khoảng tuổi trung học cơ sở, biết nói tiếng Hàn ở mức nhất định, đi cùng bố mẹ đến bệnh viện hoặc cơ quan nhà nước. A cho biết công việc cần làm ở cơ quan nhà nước chủ yếu là thị thực và giấy tờ hành chính liên quan đến con cái.

 

Nghiên cứu trong nước cũng cho thấy hình ảnh tương tự. Nghiên cứu của nhóm Jeong Ye-seul và Bang Kyung-sook thuộc Trường Điều dưỡng, Đại học Quốc gia Seoul, công bố trên tạp chí quốc tế Children vào tháng 6 năm ngoái, đã phỏng vấn sâu 10 thanh thiếu niên 13–18 tuổi trong các gia đình kết hôn di trú. Các em coi việc giúp mẹ đọc, viết tiếng Hàn là sự giúp đỡ tự nhiên trong gia đình. Khi người cha Hàn Quốc cùng chia sẻ vai trò, các em không cảm thấy quá nặng nề; nhưng khi người cha ít tham gia và nhu cầu cảm xúc, học tập của bản thân không được đáp ứng, điều này dẫn đến căng thẳng tâm lý. Nhóm nghiên cứu kết luận cần có hệ thống hỗ trợ để thanh thiếu niên không phải một mình gánh vai trò của cha mẹ.

 

Nghiên cứu về các gia đình nhập cư gốc Hàn ở nước ngoài cũng có cùng hướng. Nghiên cứu của nhóm nghiên cứu chung Hàn–Mỹ, trong đó có nhà nghiên cứu Lee Eun-kyung của Đại học Yonsei, công bố trên tạp chí quốc tế Child & Youth Care Forum vào tháng 6 năm nay, đã phỏng vấn 6 cặp cha mẹ và con cái 12–17 tuổi trong các gia đình nhập cư gốc Hàn tại Mỹ. Việc con cái phiên dịch giúp tăng trò chuyện trong gia đình, nhưng ở một số gia đình lại gây căng thẳng và mâu thuẫn.

 

Con cái phiên dịch cũng là cách các thành viên trong gia đình giúp đỡ nhau. Nhưng việc cả những tình huống cần kiến thức chuyên môn như nội dung khám chữa bệnh hay giấy tờ cư trú cũng giao cho trẻ là vì phiên dịch công không đến được với họ. Mỹ có quy định áp dụng cho các chương trình y tế nhận hỗ trợ tài chính liên bang (45 CFR 92.201), không cho phép để trẻ vị thành niên làm phiên dịch. Ngoại lệ duy nhất là sử dụng tạm thời trong tình huống khẩn cấp khi đang tìm phiên dịch viên đủ điều kiện.

 

Phiên dịch y tế do tư nhân gánh vác, chế độ mới bước đầu

 

Phiên dịch y tế chuyên môn vẫn nằm ngoài chế độ. Tháng 6, báo Kyunghyang đưa tin về buổi đào tạo phiên dịch y tế công của tổ chức dân sự "Donghaeng vì quyền sức khỏe của người nhập cư" (Donghaeng) ở Daegu, cho biết dù đã có hệ thống phiên dịch qua điện thoại cho người nước ngoài nhưng phiên dịch y tế chuyên môn vẫn chưa được thể chế hóa.

 

Theo báo Kyongbuk Ilbo, Donghaeng đã đảm nhận 816 ca phiên dịch y tế từ năm 2024 đến tháng 5 năm nay. Số ca tăng từ 125 ca trong năm đầu lên 480 ca năm tiếp theo, và năm nay tính đến tháng 5 là 211 ca. Tờ báo cho biết một số địa phương như tỉnh Jeollanam và Busan có vận hành hệ thống phiên dịch y tế công, nhưng Daegu và tỉnh Gyeongbuk không có hệ thống vận hành bằng ngân sách công.

 

Tỉnh Gyeonggi đã có bước đi đầu tiên hướng tới thể chế hóa. Một phần ba người nước ngoài cư trú dài hạn tại Hàn Quốc sống ở Gyeonggi. Theo báo cáo thống kê hằng tháng của Bộ Tư pháp, tính đến cuối tháng 7 năm nay, số người nước ngoài đăng ký và người khai báo cư trú tại Gyeonggi là 748.682 người, chiếm 33,3% cả nước.

 

"Điều lệ nâng cao khả năng tiếp cận y tế công cộng và xây dựng hệ thống hợp tác cho người nước ngoài tỉnh Gyeonggi" đã được Hội đồng tỉnh Gyeonggi thông qua ngày 24/6. Đối tượng là người nước ngoài không được áp dụng bảo hiểm y tế, đã sống tại tỉnh từ 90 ngày trở lên và được công nhận là cần hỗ trợ; phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, người nghi nhiễm hoặc đã xác nhận mắc bệnh truyền nhiễm được ưu tiên hỗ trợ. Tỉnh cho biết có kế hoạch tăng cường liên kết với 6 bệnh viện công thuộc Viện Y tế tỉnh Gyeonggi và các trung tâm y tế công cộng, bảo đảm các cơ sở y tế hợp tác, đồng thời xây dựng hệ thống phiên dịch y tế, tư vấn và hỗ trợ đi cùng.

 

Từ 1345, Tổng đài Danuri, Trung tâm Gia đình đến phiên dịch y tế của chính quyền địa phương và phiên dịch tại bệnh viện công, các kênh không hề ít. Nhưng giờ hoạt động, ngôn ngữ và đối tượng mỗi nơi một khác, và phần lớn dồn vào ban ngày ngày thường. Gia đình, đôi khi là con cái, đang lấp khoảng trống đó.

 

Việc có thể làm ngay là gom các kênh rời rạc theo từng tình huống và thông báo bằng ngôn ngữ của chính người trong cuộc. Tiếp theo là mở rộng phiên dịch sang những khung giờ mà người nhập cư đi làm có thể sử dụng.

 

 

---

[AD] Quỹ Xúc tiến Báo chí Hàn Quốc (한국언론진흥재단)